Erzurum Şenkaya'nın Gizemli Geçmişi: Tarihi Mekanlar Rehberi

Doğu Anadolu'nun saklı cennetlerinden 'un ilçesi, zengin tarihi ve kültürel mirasıyla ziyaretçilerini adeta zamanda yolculuğa çıkarıyor. Urartulardan Bizans'a, Selçuklulardan Osmanlı'ya kadar pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış bu topraklar, her köşesinde ayrı bir hikaye barındırıyor. Eğer siz de tarihin derinliklerinde kaybolmayı sevenlerdenseniz, Memleketim platformu olarak hazırladığımız bu rehberle Şenkaya'nın en önemli tarihi mekanlarını keşfetmeye hazır olun.

Şenkaya'nın Tarihi Dokusu: Bir Zaman Tüneli

Şenkaya, coğrafi konumu itibarıyla tarih boyunca stratejik bir öneme sahip olmuştur. Bu durum, ilçenin farklı dönemlere ait birçok tarihi esere ev sahipliği yapmasını sağlamıştır. Kaleler, kiliseler, camiler ve antik yerleşim kalıntıları, Şenkaya'nın ne denli köklü bir geçmişe sahip olduğunun kanıtıdır. Bölge, M.Ö. 680'li yıllarda İskitlerin yerleşimiyle başlayan uzun bir tarihi sürece tanıklık etmiştir. Ardından Medler, Persler, Büyük Roma İmparatorluğu ve Bizans'ın hakimiyetine girmiş, 11. yüzyıldan itibaren ise Selçuklularla birlikte Türk varlığı güçlenmiştir.

Penek Kalesi (Kilisesi): Dede Korkut Destanlarından Günümüze

Şenkaya'nın Penek köyünde yer alan Penek Kalesi, adının aksine aslında büyük bir kilise yapısıdır. Halk arasında kale olarak anılsa da, tarihi kaynaklarda ve Dede hikayelerinde “Ben Hisarı” olarak geçen bu yapı, bölgenin en eski ve önemli miraslarından biridir. 1548 yılında Osmanlılar tarafından Gürcülerden geri alınarak Erzurum eyaletine bağlanmıştır. Penek Kalesi, mimarisi ve stratejik konumuyla dikkat çekerken, aynı zamanda bölgenin çok kültürlü geçmişine ışık tutmaktadır.

Ziyaret İpuçları ve Ulaşım:

Penek Kalesi, ilçe merkezine yakın Penek Köyü sınırları içerisindedir.
Özel araçla veya ilçe merkezinden kalkan köy minibüsleriyle ulaşım sağlanabilir.
Yapının çevresindeki doğal güzellikler, fotoğrafçılık ve doğa yürüyüşleri için idealdir.

Bardız Cami: Taş İşçiliğinin Zarafeti

Şenkaya'nın Bardız köyünde bulunan Bardız Cami, 1748 yılında Mimar Sertzade Molla Ali tarafından inşa edilmiş, Osmanlı dönemi mimarisinin güzel bir örneğidir. Kesme taştan yapılmış kare planlı ve tek kubbeli bu cami, minaresinin altındaki kitabeleriyle de tarihi bir değer taşır. Caminin mihrabı, mukarnaslı ve geometrik süslemeleriyle göz kamaştırırken, pencerelerin üzerindeki sülüs yazılar halifelerin isimlerini barındırır. Caminin kubbesinde asılı bulunan avize ve şamdanların 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Ruslardan kaldığı rivayet edilir.

Ziyaret İpuçları ve Ulaşım:

Bardız köyü, Şenkaya ilçe merkezine yaklaşık 20-25 km mesafededir.
Cami, köyün yerinde, Bardız Kalesi'nin arkasında yer alır.
Özel araçla veya köy minibüsleriyle ulaşım mümkündür.

Bardız Kalesi: Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesinden

Bardız köyünün kuzey yamacında, dere kenarında konumlanan Bardız Kalesi, Şenkaya'nın bir diğer önemli tarihi yapısıdır. Saltukoğulları tarafından 12. yüzyılın ortalarında inşa edildiği tahmin edilen kale, Evliya 'nin Seyahatnamesi'nde de kendine yer bulmuştur. Evliya Çelebi, kalenin içinde cami, mescit, hamam, çarşı ve pazar bulunduğunu belirtmiştir. Urartular dönemine ait yerleşim izlerinin de bulunduğu düşünülen kale, bölgenin kadim geçmişine dair önemli ipuçları sunar.

Ziyaret İpuçları ve Ulaşım:

Bardız Kalesi, Bardız Cami'ye yakın konumdadır.
Kale kalıntıları arasında yürüyüş yaparken dikkatli olunması önerilir.
Bölgeye ulaşım, Bardız köyüne giden araçlarla sağlanabilir.

Venk Kilisesi: Define Avcılarının Hedefi

Şenkaya'nın Timurkışla Mahallesi'nde bulunan Venk Kilisesi, erken Hristiyanlık dönemine ait önemli bir yapıdır. Mimari yapısı, taş işçiliği ve süslemeleriyle dönemin sanatsal anlayışını yansıtan kilise, ne yazık ki define avcıları tarafından büyük ölçüde tahrip edilmiştir. Çevresindeki doğal güzellikler ve kaya içi mağaralarla birlikte, restore edilerek turizme kazandırılması bölge için büyük önem taşımaktadır.

Ziyaret İpuçları ve Ulaşım:

Kilise, Timurkışla Mahallesi'nde yer almaktadır.
Yol durumu hakkında yerel halktan bilgi almak faydalı olabilir.
Doğa yürüyüşü sevenler için çevresi keşfedilmeyi bekleyen bir alandır.

Solomon (Kalmahi) Kalesi: Gürcü Krallığının İzleri

Evbakan (eski adıyla Solomonisi) köyünde yer alan Solomon Kalesi, aynı zamanda Kalmahi Kalesi olarak da bilinir. 8. yüzyılda Gürcüler tarafından inşa edilen bu kale, tarihsel Tao bölgesinin merkezi ve Gürcü krallarının ikametgahı olmuştur. 1549 yılında Osmanlı hakimiyetine geçen kale, günümüze yıkık halde ulaşsa da, giriş kapısı ve sarnıç kalıntıları hala görülebilmektedir. Kalenin eteğinde eski bir yerleşim alanı izleri de bulunmaktadır.

Ziyaret İpuçları ve Ulaşım:

Evbakan köyü, Şenkaya ilçe merkezine belirli bir mesafede yer almaktadır.
Kaleye ulaşım için yerel rehberlik almak veya detaylı yol tarifi edinmek faydalı olacaktır.

Taş Baba Heykeli: Bozkır Kültürünün Anadolu'daki İzi

2020 yılında Şenkaya'nın Ormanlı Mahallesi'nde keşfedilen ve yaklaşık 2.500 yıllık olduğu belirtilen Taş Baba Heykeli, bölgenin kadim Türk tarihine ışık tutan eşsiz bir eserdir. Kıpçaklar dönemine ait olduğu düşünülen bu insan biçimli taş heykel (stel), üzerinde insan figürü, kase ve motifleri taşımaktadır. Günümüzde Erzurum Müzesi'nde sergilenen Taş Baba, kültürünün Anadolu'daki en önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Ziyaret İpuçları ve Ulaşım:

Taş Baba Heykeli, Erzurum Müzesi'nde sergilenmektedir. Şenkaya'da bulunmuş olsa da, korunması amacıyla müzeye taşınmıştır.
Erzurum şehir merkezindeki müzeyi ziyaret ederek bu önemli eseri görebilirsiniz.

Şenkaya'nın Tarihi Köprüleri: Geçmişten Bugüne Ulaşım Ağları

Şenkaya, akarsularıyla çevrili coğrafyasında birçok tarihi köprüye de ev sahipliği yapmaktadır. Penserek Köprüsü, Bardız Köprüsü ve Paşalı Köprüsü gibi yapılar, dönemin mühendislik becerilerini yansıtan önemli eserlerdir. Bu köprüler, sadece ulaşım sağlamakla kalmamış, aynı zamanda ticaret yollarının ve kültürel etkileşimin de birer simgesi olmuştur.

Ziyaret İpuçları ve Ulaşım:

Bu köprüler genellikle kırsal alanlarda yer aldığından, özel araçla ulaşım daha rahat olacaktır.
Bölgeyi keşfederken yerel halktan bilgi almak, saklı kalmış diğer tarihi köprüleri de görmenize yardımcı olabilir.

Şenkaya'da Tarihi Keşifler İçin Genel İpuçları

Şenkaya'nın tarihi mekanları genellikle dağınık bir coğrafyaya yayılmıştır. Bu nedenle, ziyaret planınızı yaparken ulaşım detaylarını önceden araştırmanız önemlidir.
Bölgenin iklimi karasal olduğundan, özellikle kış aylarında ziyaret edecekseniz hava koşullarına uygun giysiler tercih etmelisiniz.
Yerel halk, bölgenin tarihi ve kültürü hakkında zengin bilgilere sahiptir. Onlarla sohbet etmek, gezinize farklı bir boyut katabilir.
Tarihi yapıların korunmasına özen gösterin ve çevreye çöp atmaktan kaçının.

Erzurum Şenkaya, keşfedilmeyi bekleyen sayısız tarihi güzelliğiyle, Memleketim platformunun da vurguladığı gibi, gerçek bir Anadolu hazinesidir. Bu kadim topraklarda yapacağınız yolculuk, size unutulmaz anılar ve derin tarihi bilgiler katacaktır. Şenkaya'nın gizemli geçmişine tanıklık etmek için bir an önce yola çıkın!

İlgili Bağlantılar ve Rehberler

Şenkaya Rehberi • Şenkaya Gezilecek Yerler • Erzurum Rehberi • Coğrafi İşaretler • Tüm Bloglar