Tunceli Çemişgezek'in Saklı Hazineleri: Antik Kentler ve Tarihi Miras

Anadolu'nun kalbinde, Baraj Gölü'nün kıyısında yer alan 'nin ilçesi, adeta zamanın durduğu, her taşında binlerce yıllık hikayeler barındıran bir açık hava müzesidir. Doğrudan bir 'antik kent' olmasa da, Çemişgezek, Kalkolitik Çağ'dan günümüze uzanan zengin tarihi katmanları, höyükleri, kaya yerleşimleri, kaleleri ve dini yapılarıyla 'antik kentler' kategorisinde değerlendirilebilecek eşsiz bir kültürel mirasa sahiptir. Bu yazımızda, Memleketim platformu olarak sizleri Çemişgezek'in bu büyüleyici geçmişine doğru bir yolculuğa çıkarıyoruz.

Pulur Höyüğü ve Diğer Höyükler: Tarihin Derinliklerine Yolculuk

Çemişgezek'in tarihi, M.Ö. 4000'li yıllara kadar uzanmaktadır [31]. İlçenin güneyinde, Keban Baraj Gölü altında kalan Pulur (Sakyol) Höyüğü'nde yapılan kazılar, yörede Kalkolitik Çağ'da (M.Ö. 5500-3500) yerleşim olduğunu göstermiştir [18, 28]. Bu höyükte, toplu evlerden oluşan yerleşim kalıntıları, dibekler, taş kabartmalar ve Tunç Çağı'na ait buluntular ortaya çıkarılmıştır [18]. Yine Yeni Köy Höyüğü'nde Roma ve Bizans dönemlerine ait kalıntılara rastlanmıştır [6, 18]. Bu höyükler, Çemişgezek'in ne denli köklü bir geçmişe sahip olduğunun ve birçok medeniyete ev sahipliği yaptığının en önemli kanıtlarıdır.

İn Delikleri (Urartu Mağaraları): Kayalara Oyulmuş Bir Yaşam

Çemişgezek'in batısında, Tağar Çayı Vadisi'nin sarp kayalıklarına oyulmuş olan 'İn Delikleri' veya 'Derviş Hücreleri' olarak bilinen kaya odaları, bölgenin en dikkat çekici antik yapılarından biridir [5, 18, 30]. Urartular dönemine ait olduğu tahmin edilen bu kaya yerleşimleri, 4 kat halinde 25 odadan oluşmakta ve büyük pencereler ile uzun koridorlara sahiptir [33]. Konut amaçlı kullanıldığı düşünülen bu yapılar, geçmiş medeniyetlerin yaşam tarzlarına dair önemli ipuçları sunar. Su ihtiyacını karşılamak üzere yağmur sularını biriktiren doğal veya özel yapım su depoları da bulunmaktadır [33]. Bu eşsiz yapılar, ziyaretçilerine adeta zamanda yolculuk deneyimi yaşatmaktadır.

Çemişgezek Kalesi: Geçmişin Sessiz Tanığı

İlçe merkezinin batısında, Tahar Çayı kenarında bir tepe üzerinde yükselen Çemişgezek Kalesi, bölgenin stratejik önemini gözler önüne sermektedir [9, 17]. Ne zaman ve kimler tarafından inşa edildiği tam olarak bilinmese de, kesme ve moloz taştan yapılmış olan kalenin günümüze ulaşan kalıntıları, geçmişin ihtişamını fısıldar [9, 21]. Kale, Hititler, Urartular, Romalılar, Bizanslılar, Selçuklular ve Osmanlılar gibi birçok medeniyetin hakimiyetinde kalmış Çemişgezek'in savunma yapılarından biridir [31].

Yelmaniye Camii: Selçuklu ve Osmanlı Mimarisinin İzleri

Çemişgezek ilçe merkezinde yer alan Yelmaniye Camii, Timur döneminde Tacüddin Yelman adında bir Türkmen Beyi tarafından 14. yüzyıl başında medrese olarak yaptırılmış, sonradan camiye çevrilmiştir [7, 8, 14]. ve Osmanlı mimari tarzları arasında bir geçiş yapısı niteliğinde olan cami, özenli taş işçiliği ve geometrik bezemeli taç kapısıyla dikkat çeker [7, 10]. Caminin giriş kapısının iki yanındaki sekizgen sütunlar, kapının açılmasıyla kendi ekseni etrafında dönebilen nadir örneklerdendir [7, 16]. Bu yapı, bölgenin kültürel ve sanatsal zenginliğini yansıtan önemli bir eserdir.

Tağar Köprüsü: Tarihi Bir Köprü, Mostar'ın Benzeri

Çemişgezek'e yaklaşık 3 km mesafede, Tahar Çayı üzerinde yer alan Tağar Köprüsü, 1807 yılında Yusuf Ziya Paşa tarafından yaptırılmış bir Osmanlı eseridir [12, 13, 23]. Tek sivri kemerli yapısıyla Bosna Hersek'teki tarihi Mostar Köprüsü'ne benzetilen bu köprü, mimari güzelliğiyle ziyaretçilerini büyüler [12, 15]. Köprü, ova köyleriyle bağlantıyı sağlamak amacıyla inşa edilmiş olup, günümüzde de ayakta duran önemli bir tarihi yapıdır [23].

Diğer Tarihi Yapılar ve Zengin Miras

Çemişgezek, bu önemli yapıların yanı sıra Ferruh Şad Bey Türbesi (1550-1551) [5, 28], ilçenin girişindeki kayalıkta bulunan Uzun Hasan Türbesi [6, 24], 15. yüzyılda Akkoyunlular tarafından yapılan Hamam-ı Atik (Eski Hamam) [6, 18, 32] ve 1793 tarihli Ulukale Camii [19, 28] gibi birçok değerli tarihi esere ev sahipliği yapmaktadır. Hamidiye Medresesi de ilçenin önemli tarihi yapılarındandır [6, 19]. Bu yapılar, Çemişgezek'in farklı dönemlerdeki kültürel ve mimari gelişimini gözler önüne sermektedir.

Neden Çemişgezek'i Ziyaret Etmelisiniz?

Derin Tarih: M.Ö. 5000'li yıllara uzanan köklü geçmişiyle, her adımda farklı bir medeniyetin izini sürebilirsiniz.
Eşsiz Mimari: Kaya oyma yerleşimlerden Osmanlı köprülerine, Selçuklu camilerinden türbelere kadar farklı mimari örnekleri bir arada görebilirsiniz.
Doğal Güzellikler: Keban Baraj Gölü'nün huzurlu atmosferi ve Tağar Çayı Vadisi'nin doğal güzellikleri eşliğinde tarihi keşifler yapabilirsiniz [5].
Kültürel Zenginlik: Yöresel lezzetleri ve misafirperver insanlarıyla Çemişgezek, unutulmaz bir deneyim sunar [5, 19].

Ziyaret İpuçları ve Ulaşım

Çemişgezek'e ulaşım genellikle üzerinden sağlanmaktadır. Elazığ Havalimanı'ndan sonra karayolu ile yaklaşık 1-1.5 saatlik bir yolculukla Çemişgezek'e varabilirsiniz. Tunceli merkezden de karayolu ile ulaşım mümkündür. İlçede konaklama seçenekleri sınırlı olmakla birlikte, çevre illerdeki otellerde konaklayarak günübirlik geziler düzenleyebilirsiniz. Tarihi mekanları ziyaret ederken rahat ayakkabılar giymeniz ve özellikle İn Delikleri gibi alanlarda dikkatli olmanız önerilir. Bölgeyi keşfederken yerel rehberlerden destek almak, deneyiminizi daha da zenginleştirecektir.

Memleketim olarak, Tunceli Çemişgezek'in bu saklı kalmış antik ve tarihi değerlerini keşfetmenizi, Anadolu'nun bu eşsiz köşesindeki zengin kültürel mirası deneyimlemenizi tavsiye ediyoruz. Tarihin ve doğanın iç içe geçtiği bu topraklarda unutulmaz anılar biriktireceksiniz.

İlgili Bağlantılar ve Rehberler

Çemişgezek Rehberi • Çemişgezek Gezilecek Yerler • Tunceli Rehberi • Coğrafi İşaretler • Tüm Bloglar